വാഷിംഗ്ടൺ/ടെഹ്റാൻ: ഗൾഫ് മേഖലയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന കടുത്ത യുദ്ധഭീതിക്കിടെ അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള അടുത്ത ഘട്ട ചർച്ചകൾ വെള്ളിയാഴ്ച പാകിസ്ഥാനിലെ ഇസ്ലാമാബാദിൽ ആരംഭിക്കും. കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷത്തിനിടെ രണ്ടുതവണ സമാധാന ചർച്ചകൾ നടന്നെങ്കിലും, രണ്ടു തവണയും ചർച്ചകൾക്കിടയിൽ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത് ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കുമിടയിൽ വലിയ വിശ്വാസക്കുറവിന് കാരണമായിട്ടുണ്ട്.
സൈനികമായും സാമ്പത്തികമായും ഇറാൻ ഇപ്പോൾ അതീവ ദുർബലമായ അവസ്ഥയിലാണെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇറാൻ്റെ സൈന്യം വലിയ തിരിച്ചടികൾ നേരിട്ടു കഴിഞ്ഞു, ഒപ്പം രാജ്യം കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലുമാണ്.
കൂടാതെ, രാജ്യത്തിനകത്തെ ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താൻ ഭരണകൂടം കടുത്ത നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചു വരികയാണ്. കഴിഞ്ഞ ജനുവരിയിലെ പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്ത തടവുകാരെ സർക്കാർ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധേയമാക്കിത്തുടങ്ങിയതായി മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 30-ഓളം പേർ വധശിക്ഷാ ഭീഷണിയിലാണെന്നും ഇതിനകം തന്നെ ചിലരുടെ ശിക്ഷ നടപ്പിലാക്കിയതായും വിവരമുണ്ട്. അതേസമയം, പാകിസ്ഥാൻ മധ്യസ്ഥത വഹിക്കുന്ന നിലവിലെ ചർച്ചകൾ വരും ദിവസങ്ങളിൽ മേഖലയുടെ ഭാവിയെ സംബന്ധിച്ച് അതീവ നിർണ്ണായകമാണ്.
ഹോർമുസിൻ്റെ പേരിൽ എന്നും ഉടക്ക്
ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൻ്റെ നിയന്ത്രണത്തെച്ചൊല്ലി അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിന് പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ പഴക്കമുണ്ട്. ഈ തന്ത്രപ്രധാനമായ പാതയിലൂടെയുള്ള കപ്പൽ ഗതാഗതം തടയുമെന്ന് ഇറാൻ മുൻപും പലതവണ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധകാലത്ത് ഇരുരാജ്യങ്ങളും പരസ്പരം എണ്ണക്കപ്പലുകളെ ആക്രമിച്ചിരുന്നു. 1987-ൽ കുവൈത്തിൻ്റെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം അമേരിക്കൻ നാവികസേന എണ്ണക്കപ്പലുകൾക്ക് അകമ്പടി സേവിക്കാൻ തുടങ്ങിയത് ഇറാനുമായുള്ള നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലിലേക്ക് നയിച്ചു. 1988-ൽ ഓപ്പറേഷൻ പ്രയിംഗ് മാന്റിസ് എന്ന പേരിൽ അമേരിക്ക ഇറാൻ്റെ നാവിക കേന്ദ്രങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു. പിന്നീട് 2011-ൽ തങ്ങൾക്കെതിരെ ഉപരോധം ഏർപ്പെടുത്തിയാൽ ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് അടയ്ക്കുമെന്ന് ഇറാൻ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. ഇത് മേഖലയിൽ കപ്പലുകളും വിമാനവാഹിനികളും വിന്യസിക്കാൻ അമേരിക്കയെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
2019-ൽ ഒമാൻ ഉൾക്കടലിൽ എണ്ണക്കപ്പലുകൾക്ക് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണങ്ങളും അമേരിക്കയുടെ ഡ്രോൺ ഇറാൻ വെടിവെച്ചിട്ടതും വലിയ പിരിമുറുക്കത്തിന് കാരണമായി. അമേരിക്കൻ പ്രസിഡൻ്റ് ഡോണൾഡ് ട്രംപ് ഇറാനുമേൽ കൂടുതൽ ഉപരോധങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയതും ഈ കാലയളവിലാണ്.
അതേസമയം, നിലവിൽ രണ്ടാഴ്ചത്തെ താൽക്കാലിക വെടിനിർത്തലിന് ഇരുരാജ്യങ്ങളും സമ്മതിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തെ പ്രധാന എണ്ണക്കടത്തു പാതയായ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലൂടെയുള്ള ഗതാഗതം സുഗമമാക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥയിലാണ് അമേരിക്ക ഈ വെടിനിർത്തൽ അംഗീകരിച്ചത്. എന്നാൽ, ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ ഗതാഗതത്തിൽ നിയന്ത്രണാധികാരം തങ്ങൾക്കായിരിക്കണമെന്നാണ് ഇറാൻ്റെ പ്രധാന വാദം.
ഇറാൻ്റെ ആണവ സമ്പുഷ്ടീകരണ പദ്ധതി
ഇറാൻ്റെ ആണവ സമ്പുഷ്ടീകരണ പദ്ധതിയാണ് ചർച്ചകളിലെ മറ്റൊരു കടമ്പ. ഇറാൻ്റെ ആണവ സമ്പുഷ്ടീകരണ പദ്ധതി നിലവിൽ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ വലിയ ചർച്ചാവിഷയമാണ്. ഊർജ്ജ ഉൽപ്പാദനം പോലുള്ള സമാധാനപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കാണ് തങ്ങൾ യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടീകരിക്കുന്നത് എന്ന് ഇറാൻ അവകാശപ്പെടുമ്പോഴും, ഇത് ആണവായുധ നിർമ്മാണത്തിലേക്കാണെന്ന് അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും ഉൾപ്പെടെയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ സംശയിക്കുന്നു. ഇറാനിൽ യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടീകരണം തുടരാൻ അമേരിക്ക സമ്മതിച്ചതായി ഇറാനിയൻ മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ, ഒരു തരത്തിലുള്ള സമ്പുഷ്ടീകരണവും അനുവദിക്കില്ലെന്ന കർക്കശ നിലപാടിലാണ് വൈറ്റ് ഹൗസ്.
ആണവായുധം നിർമ്മിക്കാൻ ആവശ്യമായ 90% പരിശുദ്ധിയിലേക്ക് ഇറാൻ്റെ യുറേനിയം ശേഖരം അടുക്കുന്നതായി അന്താരാഷ്ട്ര ആണവോർജ്ജ ഏജൻസി (IAEA) മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. 2025 മെയ് മാസത്തെ കണക്കനുസരിച്ച്, 60% വരെ സമ്പുഷ്ടീകരിച്ച 408.6 കിലോഗ്രാം യുറേനിയം ഇറാൻ്റെ പക്കലുണ്ട്. നതാൻസ് , ഫോർഡോ , ഇസ്ഫഹാൻ എന്നിവയാണ് ഇറാൻ്റെ പ്രധാന ആണവ കേന്ദ്രങ്ങൾ. ഇതിൽ ഇസ്ഫഹാനിലെ ഭൂഗർഭ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ യുറേനിയം ലോഹമാക്കി മാറ്റാനുള്ള അത്യാധുനിക സംവിധാനങ്ങളുണ്ടെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 2015-ലെ ആണവ കരാറിൽ (JCPOA) നിന്ന് 2018-ൽ അമേരിക്ക ഏകപക്ഷീയമായി പിന്മാറിയതോടെയാണ് ഇറാൻ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകൾ ലംഘിച്ച് യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടീകരണം തീവ്രമാക്കിയത്.
US-Iran talks reach critical stage; control of the Strait of Hormuz is the main point of contention
