എന്താണ് മെമ്മോറിയൽ ഡേ? വാണിജ്യവൽക്കരിക്കപ്പെടുന്നുവോ മെയ് മാസത്തിലെ അവസാന തിങ്കളിൽ ഇഴ ചേർക്കപ്പെട്ട ഈ ദിനം?

വിർജീനിയ: രാജ്യത്തിന് വേണ്ടി ജീവൻ ബലിനൽകിയ ധീരസൈനികരെ ഓർക്കാനും ആദരിക്കാനുമുള്ള യു.എസ്. ദേശീയ അവധിദിനമായ ‘മെമ്മോറിയൽ ഡേ’ അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥത്തിൽ നിന്നും അകലുന്നതായി ആശങ്ക. മെയ് മാസത്തിലെ അവസാന തിങ്കളാഴ്ച (ഈ വർഷം മെയ് 26) ആചരിക്കുന്ന ഈ ദിനം, ഇന്ന് അമേരിക്കക്കാർക്ക് വെറും വേനൽക്കാല അവധിക്കാലാഘോഷത്തിൻ്റെയും വൻ വിലക്കിഴിവുകളോടെയുള്ള ഷോപ്പിംഗിൻ്റെയും ദിവസമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.

മെമ്മോറിയൽ ഡേയുടെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വിസ്മരിക്കപ്പെടുന്നതിൽ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്ത സൈനികർ തന്നെ പരസ്യമായി രംഗത്തെത്തിയിട്ടുണ്ട്. പല അമേരിക്കക്കാരും വെറ്ററൻസ് ഡേ, മെമ്മോറിയൽ ഡേ, ആംഡ് ഫോഴ്‌സസ് ഡേ എന്നിവ തമ്മിൽ മാറിപ്പോകുന്നുവെന്ന് ഇറാഖ് യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ആർമി വെറ്ററൻ എഡ്മുണ്ടോ യുജീനിയോ മാർട്ടിനെസ് ജൂനിയർ പറയുന്നു. രാജ്യത്തിനായി ജീവൻ വെടിഞ്ഞവരെ ഓർക്കാനുള്ളതാണ് ഈ ദിവസമെങ്കിലും, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചവരുമായ എല്ലാവരെയും പ്രശംസിക്കാനാണ് സോഷ്യൽ മീഡിയ ഈ ദിവസം ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

യുദ്ധക്കളത്തിലും, യുദ്ധത്തിന് ശേഷമുള്ള മാനസിക പോരാട്ടങ്ങളിലും തനിക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ട 17 സുഹൃത്തുക്കളായ സൈനികരെ ഓർക്കാനുള്ള ദിവസമാണ് ഇതെന്ന് മാർട്ടിനെസ് കൂട്ടിച്ചേർത്തു. സൈനിക സേവനത്തിനിടയിൽ മരിച്ചവരെ ആദരിക്കാൻ ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് 3 മണിക്ക് രാജ്യം മുഴുവൻ ഒരു നിമിഷം മൗനം പാലിക്കുന്ന ‘നാഷണൽ മൊമെന്റ് ഓഫ് റിമെംബറൻസ്’ ഈ ദിവസത്തിന്റെ പ്രധാന ചടങ്ങാണ്.

ചരിത്രവും ഉത്ഭവവും

1861-നും 1865-നും ഇടയിൽ 6,0,0,000-ത്തിലധികം സൈനികരുടെ മരണത്തിന് കാരണമായ അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിൽ (സിവിൽ വാർ) നിന്നാണ് ഈ ദിവസത്തിൻ്റെ തുടക്കം. അക്കാലത്ത് ‘ഡെക്കറേഷൻ ഡേ’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ദിനത്തിൽ, യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചവരുടെ കല്ലറകൾ പൂക്കൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കാൻ യൂണിയൻ വെറ്ററൻമാരുടെ സംഘടന ആഹ്വാനം ചെയ്തു. 1868 മെയ് 30-നായിരുന്നു ആദ്യത്തെ ദേശീയ ആചരണം. ന്യൂയോർക്കിലെ വാട്ടർലൂ ആണ് ഈ അവധിദിനത്തിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക ജന്മസ്ഥലമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതെങ്കിലും, ഇതിലും മുൻപ് പെൻസിൽവാനിയയിലും ചില കോൺഫെഡറേറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സ്ത്രീകൾ കല്ലറകൾ അലങ്കരിച്ചിരുന്നതായി ചരിത്രരേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

യേൽ സർവകലാശാലയിലെ ചരിത്ര പ്രൊഫസറായ ഡേവിഡ് ബ്ലൈറ്റ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് 1865 മെയ് 1-ന് സൗത്ത് കരോലിനയിലെ ചാർലസ്റ്റണിൽ നടന്ന സംഭവമാണ്. കോൺഫെഡറേറ്റ് ജയിലിൽ മരിച്ച 267 യൂണിയൻ സൈനികരുടെ കൂട്ടക്കുഴിമാടം സന്ദർശിച്ച്, കറുത്തവർഗ്ഗക്കാരായ പതിനായിരത്തോളം വരുന്ന ജനങ്ങൾ അവർക്കായി പ്രത്യേകം കല്ലറകൾ ഒരുക്കി ആദരവ് അർപ്പിച്ചു. ആദ്യത്തെ ആചരണം ഏതാണെന്ന് ചോദിച്ചാൽ ചരിത്രപരമായി ചാർലസ്റ്റണിൽ നടന്ന സംഭവത്തിനാണ് മുൻഗണനയെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

എപ്പോഴാണ് മെമ്മോറിയൽ ഡേ തർക്കങ്ങൾക്ക് കാരണമായത്?

ഈ അവധിദിനം വെറും ആഡംബരങ്ങൾക്കും, വിരുന്നുകൾക്കും, പ്രസംഗങ്ങൾക്കും മാത്രമായി പ്രാധാന്യം നൽകിയാൽ അത് ‘വിശുദ്ധമായ’ ഒന്നല്ലാതായി മാറുമെന്നും അപമാനിക്കപ്പെടുമെന്നും 1869-ൽ തന്നെ ‘ദി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്’ എഴുതിയിരുന്നു. 1871-ൽ ആർലിംഗ്ടൺ നാഷണൽ സെമിത്തേരിയിൽ നടത്തിയ ഡെക്കറേഷൻ ഡേ പ്രസംഗത്തിൽ, അടിമത്തമെന്ന ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിൻ്റെ പ്രധാന കാരണത്തെ അമേരിക്കക്കാർ മറന്നുപോകുകയാണോ എന്ന് താൻ ഭയപ്പെടുന്നതായി അടിമത്തവിരുദ്ധ പോരാളിയായ ഫ്രെഡറിക് ഡഗ്ലസ് പറഞ്ഞിരുന്നു. “ഈ മണ്ണടിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന വിശ്വസ്തരായ സൈനികർ രാജ്യത്തിനും രാജ്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ നോക്കിയവർക്കും ഇടയിലാണ് തങ്ങളുടെ ജീവൻ സമർപ്പിച്ചത് എന്ന് നമ്മൾ ഒരിക്കലും മറക്കരുത്,” ഡഗ്ലസ് പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആശങ്കകൾ ശരിയായിരുന്നുവെന്ന് മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ ഫിച്ച്ബർഗ് സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് ആൻഡ് അമേരിക്കൻ സ്റ്റഡീസ് പ്രൊഫസറായ ബെൻ റെയിൽട്ടണും പറയുന്നു. യൂണിയൻ ആർമിയിൽ ഏകദേശം 1,80,000 കറുത്തവർഗ്ഗക്കാർ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ജിം ക്രോ നിയമങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നതോടെ പല പ്രദേശങ്ങളിലും ഈ അവധിദിനം പ്രധാനമായും “വെളുത്തവർഗ്ഗക്കാരുടെ മെമ്മോറിയൽ ഡേ” ആയി മാറിയെന്ന് റെയിൽട്ടൺ 2013ൽ പറഞ്ഞിരുന്നു.

1880-കളിൽ അന്നത്തെ യു.എസ്. പ്രസിഡൻ്റ് ഗ്രോവർ ക്ലീവ്‌ലാൻഡ് ഈ അവധിദിനത്തിൽ സ്മരണ പുതുക്കുന്നതിന് പകരം മീൻപിടിക്കാൻ പോയത് വലിയ ജനരോഷത്തിന് കാരണമായിരുന്നു. എന്നാൽ 1911-ൽ ഇതേ ദിവസം ആദ്യമായി ‘ഇന്ത്യാനാപൊളിസ് 500’ റേസ് തുടങ്ങിയതോടെ, കായിക വിനോദങ്ങളും ഈ ദിവസത്തിൻ്റെ ഭാഗമായി മാറി.

മെമ്മോറിയൽ ഡേയിൽ എന്തൊക്കെ മാറ്റങ്ങളാണ് വന്നത്?

ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം ‘ആർമിസ്റ്റിസ് ഡേ’ (ഇന്നത്തെ വെറ്ററൻസ് ഡേ) നിലവിൽ വന്നതോടെ മെമ്മോറിയൽ ഡേയുടെ പ്രാധാന്യം കുറഞ്ഞു. തുടർന്ന് 1971-ൽ യു.എസ്. കോൺഗ്രസ് ഈ അവധിദിനം മെയ് മാസത്തിലെ അവസാന തിങ്കളാഴ്ചയാക്കി മാറ്റിയതോടെ, തുടർച്ചയായ മൂന്ന് ദിവസത്തെ വാരാന്ത്യ അവധി (3-day weekend) ജനങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ചു. ഇതോടെയാണ് ഇത് പൂർണ്ണമായും ഒരു വിനോദദിനമായി മാറിയത്. തൊട്ടടുത്ത വർഷം ‘ടൈം മാഗസിൻ’ ഇതിനെ വിമർശിച്ചത് “യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട വിനോദ മേള” എന്നാണ്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ, നിയമങ്ങളെ വകവെക്കാതെ ചില ബിസിനസ്സുകൾ ഈ അവധിദിനത്തിലും പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവധിദിനം തിങ്കളാഴ്ചയിലേക്ക് മാറ്റിയതോടെ, “ബിസിനസ്സ് ചെയ്യാതിരിക്കുക എന്ന പരമ്പരാഗത രീതികൾ തകരാൻ തുടങ്ങി” എന്ന് എഴുത്തുകാരായ റിച്ചാർഡ് ഹാർമണ്ടും തോമസ് കുറാനും എഴുതുന്നു. ഇന്ന്, മെമ്മോറിയൽ ഡേയിലെ വൻ വില്പനകളും (sales) യാത്രകളും അമേരിക്കക്കാരുടെ ശീലങ്ങളുടെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞു.

‘കുറച്ചു മിനിറ്റുകളെങ്കിലും അവർക്കായി മാറ്റിവെക്കൂ’

എന്നാൽ ടെക്സസിലെ ഇറാഖ് യുദ്ധകാല സൈനികനായ മാർട്ടിനെസ്, തനിക്കറിയാവുന്ന മൺമറഞ്ഞ സൈനികരുടെ ചിത്രങ്ങളും കഥകളും സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പങ്കുവെക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. “നിങ്ങൾ ബർഗറുകളും ഹോട്ട്ഡോഗുകളും കഴിച്ച് ആഘോഷിക്കരുത് എന്ന് പറഞ്ഞ് ആരുടെയും സന്തോഷം കളയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. പക്ഷേ അവർക്കായി കുറച്ച് മിനിറ്റുകളെങ്കിലും മാറ്റിവെക്കൂ,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. “അവർക്കായി അല്പസമയം മൗനം പാലിക്കുക. ഒരു ചെറിയ പ്രാർത്ഥന നടത്തുക. അവരെ ഒന്ന് സ്മരിക്കുക. തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവരില്ലാതെ കഴിയുന്ന ഒരുപാട് കുടുംബങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടെന്ന് ഓർക്കുക.”

എന്തുകൊണ്ടാണ് മെമ്മോറിയൽ ഡേ കച്ചവടവുമായും യാത്രകളുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്?

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പോലും കല്ലറകളിലെ ചടങ്ങുകൾക്ക് ശേഷം പിക്നിക്കുകളും ഓട്ടമത്സരങ്ങളും പോലുള്ള വിനോദ പരിപാടികൾ നടന്നിരുന്നുവെന്ന് ഡെന്നിസ് പറയുന്നു. ബേസ്ബോൾ കളി, കാറുകളുടെ ഉപയോഗം, ആഴ്ചയിൽ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ജോലി, വേനൽക്കാല അവധികൾ എന്നിവയോടൊപ്പമാണ് ഈ അവധിദിനവും വളർന്നതെന്ന് “എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് മെമ്മോറിയൽ ഡേ: യൂണിറ്റി, ഡിസ്‌കോർഡ് ആൻഡ് ദി പർസ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹാപ്പിനസ്” (2002) എന്ന പുസ്തകം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

എന്തായാലും പ്രിയപ്പെട്ടവർ നഷ്ടപ്പെട്ട ആയിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ രാജ്യത്തുണ്ടെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തലോടെയാണ് ഇത്തവണയും യു.എസ്. മെമ്മോറിയൽ ഡേയിലേക്ക് കടക്കുന്നത്. ധീര സ്മരണകൾ പുതുക്കേണ്ട ഈ ദിവസം ഇന്ന് കേവലം മെത്തകളും പുൽത്തകിടി വെട്ടുന്ന യന്ത്രങ്ങളും വാങ്ങാനുള്ള ‘ഡിസ്‌കൗണ്ട്’ ദിനമായി മാറിയതിലുള്ള വിഷമം സൈനിക സമൂഹത്തിൽ ശക്തമാണ്.

What is Memorial Day? Is this day being commercialized?